Karşılıksız Çek İçin Ne Yapılabilir?
Ticari hayatta çek, sıklıkla kullanılan ödeme araçlarından biridir. Özellikle şirketler, tacirler ve esnaflar bakımından çekle ödeme almak; vadeli ticari ilişkilerin yürütülmesinde önemli bir kolaylık sağlar. Ancak çekin bankaya ibraz edildiğinde karşılığının bulunmaması, alacaklı açısından ciddi bir tahsilat sorunu doğurur.
Karşılıksız çıkan çeklerde alacaklının yalnızca beklemekle yetinmesi gerekmez. Çekin niteliğine, ibraz tarihine, banka işlemlerine ve sürelere göre hem icra takibi hem de karşılıksız çek şikayeti gündeme gelebilir. Bu nedenle karşılıksız çekle karşılaşan alacaklının süreci hızlı, dikkatli ve hukuki olarak doğru şekilde yürütmesi gerekir.
Karşılıksız Çek Nedir?
Karşılıksız çek, süresi içinde bankaya ibraz edilmesine rağmen çek hesabında yeterli karşılık bulunmaması nedeniyle ödenmeyen çektir. Bu durumda banka tarafından çek üzerine “karşılıksızdır” işlemi yapılması gerekir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, her ödenmeyen çekin kendiliğinden aynı hukuki sonucu doğurmayacağıdır. Çekin süresinde ibraz edilip edilmediği, bankanın hangi işlemi yaptığı, çekin şekli unsurları ve hamilin kim olduğu önem taşır.
Karşılıksız Çek Alacağı Nasıl Tahsil Edilir?
Karşılıksız çeklerde alacaklı bakımından temel yol, çekin kambiyo senedi niteliğine dayanarak icra takibi başlatılmasıdır. Çek, kanuni şartları taşıyorsa kambiyo senetlerine özgü haciz yolu ile takip yapılabilir.
Bu takip yolu, genel haciz yoluna göre alacaklı açısından daha etkili bir yöntemdir. Çünkü kambiyo senetlerine özgü takipte borçlunun itiraz ve şikayet imkanları daha dar ve süreleri daha kısadır. Bu nedenle çekin icraya konulmadan önce hukuken incelenmesi, takip yolunun doğru belirlenmesi bakımından önemlidir.
Çeke dayalı icra takibinde şu hususlar özellikle değerlendirilmelidir: Çekin kanuni unsurları taşıyıp taşımadığı, ibrazın süresinde yapılıp yapılmadığı, çekin arkasında karşılıksızdır işleminin bulunup bulunmadığı, ciranta zincirinin düzgün olup olmadığı, borçlunun gerçek kişi mi yoksa şirket mi olduğu ve ihtiyati haciz koşullarının oluşup oluşmadığı ayrı ayrı incelenmelidir.
Karşılıksız Çek İçin Şikayet Yoluna Gidilebilir mi?
Karşılıksız çek yalnızca icra hukuku bakımından değil, aynı zamanda ceza hukuku bakımından da sonuç doğurabilir. 5941 sayılı Çek Kanunu uyarınca, süresi içinde ibraz edilen çekle ilgili olarak “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesi halinde şikayet yoluna gidilebilir. Bu suçtan dolayı açılan davalar icra ceza mahkemelerinde görülür.
Karşılıksız çek şikayetinde amaç doğrudan alacağın tahsili değildir; ancak süreç, borçlu üzerinde ciddi hukuki baskı oluşturabilir. Mahkemece adli para cezası ve çek düzenleme/çek hesabı açma yasağı gibi yaptırımlar gündeme gelebilir. Adli para cezasının ödenmemesi halinde bu cezanın doğrudan hapse çevrilmesi de mümkündür.
Karşılıksız Çekte Şikayet Süresi Nedir?
Karşılıksız çeklerde süre en kritik konulardan biridir. Çek Kanunu’nun atfı nedeniyle İcra ve İflas Kanunu’nun 347. maddesindeki süreler uygulanır. Buna göre şikayet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 3 ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren 1 yıl geçmekle düşer.
Bu nedenle karşılıksız çekle karşılaşan alacaklının, çeki bankadan aldıktan sonra süreci geciktirmemesi gerekir. Sürenin kaçırılması, ceza şikayeti yolunun kapanmasına neden olabilir. İcra takibi açısından ayrıca zamanaşımı ve takip stratejisi değerlendirilmelidir.
Karşılıksız Çekte İhtiyati Haciz İstenebilir mi?
Karşılıksız çeklerde, şartları oluşmuşsa ihtiyati haciz talep edilmesi mümkündür. İhtiyati haciz, borçlunun malvarlığını kaçırmasını veya alacağın tahsilini zorlaştırmasını önlemek amacıyla başvurulan etkili bir hukuki yoldur.
Özellikle yüksek bedelli çeklerde, yalnızca icra takibi başlatmak çoğu zaman yeterli olmayabilir. Borçlunun banka hesapları, araçları, taşınmazları ve ticari faaliyetleri dikkate alınarak ihtiyati haciz seçeneği ayrıca değerlendirilmelidir.
Bankanın Sorumluluğu Var mı?
Karşılıksız çeklerde banka da belirli koşullarda sorumlu olabilir. Banka, kanunda belirtilen sorumluluk tutarı kapsamında çek hamiline ödeme yapmakla yükümlüdür. Ancak bu sorumluluk, çekin niteliğine, ibraz şekline ve güncel banka sorumluluk tutarına göre değişebilir.
Bu nedenle karşılıksız çıkan çekte yalnızca borçluya değil, bankanın yaptığı işlem ve ödemesi gereken tutara da dikkat edilmelidir.
Karşılıksız Çekte Alacaklı Ne Yapmalıdır?
Karşılıksız çekle karşılaşan alacaklı öncelikle paniğe kapılmadan, fakat zaman kaybetmeden hareket etmelidir. Çek bankaya süresinde ibraz edilmeli, bankadan gerekli işlem ve kayıtlar alınmalı, çekin arkasındaki şerh kontrol edilmeli ve ardından icra takibi ile ceza şikayeti birlikte değerlendirilmelidir.
Bu süreçte yapılacak en önemli hata, yalnızca borçlunun ödeme yapmasını beklemek ve hukuki süreleri kaçırmaktır. Özellikle ticari alacaklarda gecikme, borçlunun malvarlığını azaltması veya alacağın tahsilinin zorlaşması sonucunu doğurabilir.
Sonuç
Karşılıksız çeklerde alacaklının başvurabileceği birden fazla hukuki yol bulunmaktadır. Kambiyo senetlerine özgü icra takibi, ihtiyati haciz, karşılıksız çek şikayeti ve banka sorumluluğuna ilişkin talepler birlikte değerlendirilmelidir.
Ancak her çek bakımından izlenecek yol aynı değildir. Çekin düzenlenme tarihi, ibraz tarihi, karşılıksızdır işlemi, ciranta zinciri, borçlunun sıfatı ve alacağın ticari niteliği sürecin sonucunu doğrudan etkiler.
Karşılıksız çek nedeniyle alacağınızı tahsil edemiyorsanız, sürecin icra ve ceza hukuku yönüyle birlikte değerlendirilmesi için Kocaçınar Hukuk Bürosu ile iletişime geçerek randevu oluşturabilirsiniz.
